................................... ................................... ................................... ................................... ...................................
Tarih Bilimi
Tarih Dersleri
Kronoloji
Tarih Sözlüğü
Atatürk
Türk Tarihinde İz Bırakanlar
Makaleler
Türk Destanları
Ziyaretçi Defteri
İletisim/Künye



"Tarih yazmak, tarih yapmak kadar mühimdir. Yazan yapana sadık kalmazsa, değişmeyen hakikat insanı şaşırtacak bir nitelik alır."                M. K. Atatürk

"Tarih bir milletin hâfızasıdır; tarihini bilmeyen millet, hâfızasını kaybetmiş insana benzer."                         B. Lewis

"Ecdâdını unutanlar, kaynaksız ırmağa, köksüz ağaca benzerler."                     «in Atasözü

"Tarih, milletlerin tarlasıdır. Her toplum, geçmişte bu tarlaya ne ekmişse, gelecekte onu biçer."                         Voltaire

"Tarih okuyanın aklı çoğalır."
                  İmam Şâfiî




 

İSMET İNÖNÜ

İsmet İnönü (1884-1973), milli mücadele döneminde yüksek rütbeli bir subay olarak, Cumhuriyet’in ilanından sonra ise bir siyasetçi ve bir devlet adamı olarak Türk milletine hizmet etmiş seçkin bir şahsiyettir. İnönü, Kurtuluş Savaşı’nda Mustafa Kemal Atatürk’ün en yakın silah arkadaşı ve Cumhuriyet’in ilanından sonra ise inkilapların uygulayıcısı olmuştur. Türkiye Cumuriyeti’nin ilk başbakanı, ikinci Cumhurbaşkanı olan İsmet İnönü İstiklal Madalyası ile onurlandırılmıştır. Atatürk’ün vefatından sonra CHP Genel Başkanlığı görevini üstlenmiş ve CHP kurultayı tarafından kendisine değişmez genel başkan anlamına gelen “Milli Şef” ünvanı verilmiştir.


Dönemin diğer önde gelen şahsiyetlerinin biyografilerinde sıkça görüldüğü gibi İsmet İnönü de askeri okullarda eğitimini tamamlamıştır. Bir komutan olarak özellikle Yunanlılar’a karşı verilen Birinci ve İkinci İnönü Muharebelerinde elde edilen zaferlerin baş mimarı olmuştur.


Diğer taraftan Gazi Mustafa Kemal Atatürk II. İnönü Muharebesi’nde alınan zaferi haber alır almaz İsmet İnönü’ye bir telgraf çekmiştir:

“Siz orda yalnızca düşmanı değil, milletin makus talihini de yendiniz.” 


İsmet İnönü, Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taaruz’dan sonra kazanılan zafer üzerine Mudanya Ateşkes Antlaşması’nda Büyük Millet Meclisi’ni temsil etmiştir. Ardından Kurtuluş Savaşı’nı bitiren ve Sevr Antlaşması’nı geçersiz kılan Lozan Antlaşması’nı imzalamıştır. Hiç şüphesiz onun müzakere yeteneği ve deneyimi bu antlaşmalarda ülkeyi temsil etmesini sağlamıştır.


1924-1937 yılları arasında İsmet İnönü Türkiye Cumhuriyeti başbakanı olarak görev almıştır. 1938-1950 yılları arasında ise Cumhurbaşkanlığı yapmıştır. İkinci Dünya Savaşı’nda temkinli davranmış ve ülkeyi savaşa girmekten alıkoymuştur. Savaştan sonra çok partili siyasi rejime geçilmesine büyük destek vermiş ve cumhuriyet tarihinde ilk defa çok partili hayata geçilmiştir. 1950-1960 Demokrat Parti döneminden sonra, yani 27 Mayıs İhtilali’nden sonra, tekrar başbakanlık görevini üstlenmiştir.


İsmet Paşa’nın ilk başbakanlığı döneminde Cumhuriyetin ilk devrimleri yapılmaya başlanmıştır. Öğretimin birleştirilmesi, halifeliğin kaldırılması ve Diyanet İşleri Başkanlığı’nın kurulması bu dönemde gerçekleşmiştir. Yine bu dönemde Hasan Ali Yücel öncülüğünde Köy Enstitüleri kurulmuş ve bu enstitülerde yaklaşık 20.000 köy öğretmeni yetiştirilmiştir.


İsmet Paşa döneminde Sovyetler Birliği tehditi üzerine ABD ile yakınlaşma olmuştur. ABD, Truman Doktrini ile öngördüğü yardımın karşılığında Türkiye’de serbest seçimlere dayanan demokrasi düzeninin yerleştirilmesini ve “Milli Şeflik”, “Beş Yıllık Kalknma Planları”, “Köy Enstitüleri” gibi Sovyetleri Birliği benzeri uygulamaların kaldırılmasını talep etmiştir.


İlk Devlet Araştırma Kütüphanesi ve Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu’nun kurulması, planlı ekonomiye geçiş, 5 yıllık kalkınma planları, sendikalar, grev ve toplu sözleşme yasalarının çıkarılması, Ankara Antlaşması ve takip eden sene Ortak Pazar üyeliği, SSCB ile iyi ilişkiler kurulması, Milli İstihbarat Teşkilatı yasası ve düzenlemesi, Milli Güvenlik Kurulu’nun başlangıç ve geliştirilmesi, Türk ordusunun çağdaşlaştırılması, İran ve Pakistan ile birlikte bölgesel kalkınma organizasyonunun kurulması, Devlet İstatistik Enstitüsü ile Turizm Bakanlığının kurulması, Güneydoğu Anadolu’nun kalkınma ve geliştirilmesi planları, Basın Yayın Yüksek Okulunun ilk kuruluşu İsmet İnönü’nun başbakanlık ve Cemal Gürsel’in cumhurbaşkanlığı yaptığı dönemde gerçekleştirilmiştir.


Tek başına iktidarda bulunduğu 1938-1950 döneminde Türkiye ekonomisi ortalama yıllık %1.8 oranında büyümüş, bununla birlikte Türkiye’nin GSMH’si dünya toplamının binde 6.52’sinden binde 6.43’üne düşmüştür. Bu rakamlar aslında İsmet İnönü döneminin ekonomik büyüme ve kalkınma açısından durağan bir seyir izlediğine işaret etmektedir.

İsmet İnönü 27 Mayıs Darbesi öncesinde Adnan Menderes ve diğer Demokrat Partililere şu sözleri söylemiştir:


“Arkadaşlar, şartlar tamam olduğunda ihtilal milletler için meşru bir haktır. Böyle devam ederseniz sizi ben bile kurtaramam!”

Atatürk’ün cenaze töreninden sonra radyoda yaptığı konuşmasında İsmet Paşa şöyle demiştir:


“Vatan sana minnettardır!”

Laiklikle ilgili ise şu sözü söylemiştir:


“Ülkeyi dini irticadan kurtarmanın tek yolu millete Kuran-ı Türkçe olarak okutmaktır.”

Aslen Malatyalı olan İsmet İnönü 25 Aralık 1973 tarihinde ölmüş ve 28 Aralık’ta devlet töreni ile Anıtkabir’de toprağa verilmiştir. Anılarının bir bölümünü Hatıralarım, Genç Subaylık Yılları, 1884-1918 (1968) adı altında toplamış, ayrıca çeşitli tarihlerdeki söylev ve demeçlerini içeren İsmet Paşa’nın Siyasi ve İçtimai Nutukları, 1920-1933 (1933), İnönü Diyor ki (1944), İnönü’nün Söylev ve Demeçleri I, 1920-1946 (1946) gibi kitapları yayımlanmıştır.


Ana Sayfa - Tarih Bilimi - Tarih Dersleri - Kronoloji - Tarih Sözlüğü - Atatürk - Türk Tarihinde İz Bırakanlar - Makaleler - Türk Destanları - Ziyaretçi Defteri - İletişim/Künye